Reuma hand: handtherapie, spalk en oefeningen in Hilversum

Reuma is een verzamelnaam voor meer dan honderd aandoeningen. Op deze pagina gaat het om de bekendste ontstekingsvorm: reumatoïde artritis. Daarbij valt uw afweer het eigen lichaam aan, in dit geval het slijmvlies aan de binnenkant van het gewrichtskapsel.

Dat slijmvlies raakt ontstoken, zwelt op en maakt extra vocht aan. Het gewricht wordt dik, warm en pijnlijk. Bij de meeste mensen beginnen de klachten in de kleine gewrichten: knokkels, vingers, polsen en voorvoeten. Vaak doen beide handen mee.

Blijft de ontsteking lang actief, dan kunnen kraakbeen, bot en de banden rond het gewricht beschadigd raken. Vingers kunnen dan scheef gaan staan. Met de medicijnen van nu lukt het veel vaker om dat te voorkomen dan vroeger. Reumatoïde artritis treft vrouwen vaker dan mannen en kan op elke leeftijd beginnen.

Reumatoïde artritis in de handen heeft een herkenbaar patroon. Niet elke klacht hoeft er te zijn, en de ene week is anders dan de andere.

• Ochtendstijfheid: de vingers komen moeizaam op gang, vaak langer dan een uur.
• Ontstoken vingergewrichten: de knokkels en de middelste vingergewrichten zijn dik, warm en gevoelig. De zwelling voelt zacht, bijna deegachtig.
• Polsen: steunen, wringen en een pan optillen doen pijn.
• Minder kracht: een pot openen of een sleutel omdraaien lukt slechter.
• Vermoeidheid: het hele lichaam doet mee, niet alleen de handen.

De gewrichten vlak bij de nagels blijven meestal vrij. De klachten komen in golven. Een periode waarin de ontsteking oplaait heet een opvlamming.

Ook de pezen kunnen meedoen. Het weefsel rond een buigpees zwelt op, waardoor een vinger gaat haperen zoals bij een triggerfinger. Zwelling in de pols kan de zenuw in de carpale tunnel beknellen. Dan krijgt u de tintelingen van het carpaal tunnel syndroom erbij.

Na jaren kan de stand van de vingers veranderen. Ze wijken bij de knokkels af richting de pink, of een vinger overstrekt in het middelste gewricht. Hoe eerder de ontsteking rustig is, hoe kleiner die kans.

Reuma en artrose worden vaak door elkaar gehaald. Beide geven pijnlijke, stijve vingers, maar er gebeurt iets anders in het gewricht. Bij reuma staat de ontsteking voorop. Bij artrose verandert het kraakbeen en het bot eromheen.

De twee kunnen ook samen voorkomen. Welke diagnose bij u past, bepaalt de arts, onder meer met bloedonderzoek en foto’s. Lijkt uw klacht meer op de rechterkolom, lees dan verder bij artrose in de hand.

Het doel is praktisch: uw handen zo goed mogelijk blijven gebruiken, met zo min mogelijk pijn. Vier onderdelen komen bijna altijd terug.

Gewrichtsbescherming

Gewrichtsbescherming is anders leren pakken, tillen en draaien, zodat ontstoken gewrichten minder kracht te verwerken krijgen. Een paar voorbeelden:

• Draag een pan of dienblad op twee vlakke handen in plaats van aan de vingers.
• Gebruik de grootste gewrichten die het werk aankunnen: duw een deur open met de onderarm, draag een tas over de schouder.
• Vermijd lang en hard knijpen. Leg een pen of mes even neer, wissel af.
• Verdeel zwaar werk over de dag en over de week.

Het klinkt eenvoudig. Toch kost het weken om oude gewoontes te vervangen. De handtherapeut oefent de handelingen met u die in uw dag het meeste pijn doen.

Rustspalk of werkspalk op maat

Victor Haasjes maakt spalken zelf, gevormd naar uw hand. Bij reuma zijn er twee soorten. Een rustspalk draagt u ‘s nachts of tijdens rustmomenten in een opvlamming. Hij houdt pols en vingers in een ontspannen stand, zodat pijn en ochtendstijfheid kunnen afnemen.

Een werkspalk is kleiner en steunt overdag alleen de pols of de duim. De vingers blijven vrij, zodat u kunt doorwerken met minder pijn. Een spalk is een hulpmiddel voor bepaalde momenten. De hele dag dragen maakt de hand stijf en zwakker. Hoe het aanmeten gaat, leest u bij spalk op maat.

Oefeningen voor beweeglijkheid en kracht

Lang is gedacht dat krachttraining slecht was voor reumahanden. Dat beeld is bijgesteld. In een groot Brits onderzoek, het SARAH-onderzoek uit 2015, volgden mensen met reumatoïde artritis een persoonlijk programma met rek- en krachtoefeningen voor de hand. Na een jaar gebruikten zij hun handen beter dan de groep met alleen de gewone zorg. De gewrichten leden er niet onder.

Het programma bestaat uit twee delen. Beweeglijkheid: vuist maken, vingers spreiden, duim naar elke vingertop, pols buigen en strekken. Kracht: knijpen in oefenklei of een zachte bal, en vingers spreiden tegen een elastiekje. De handtherapeut kiest het aantal en de zwaarte en bouwt die stap voor stap op.

Hulpmiddelen

Soms is een ander voorwerp de snelste winst. Een potopener, een dikkere pen, een mes met een rechtopstaand handvat, een sleutelhulp, een lichte waterkoker. De handtherapeut weet wat er bestaat en laat u uitproberen wat past. Zo koopt u niets wat in de la belandt.

Oefenen tijdens en na een opvlamming

Tijdens een opvlamming: rustig doorbewegen

Zijn de gewrichten dik en warm, dan gaat de kracht eraf. Stilhouden is ook geen goed idee, want dan worden de vingers stijf. Beweeg elk gewricht een paar keer per dag rustig door, zo ver als zonder forceren gaat.

1. Leg de onderarm ontspannen op tafel.
2. Buig de vingers langzaam naar een losse vuist en strek ze weer.
3. Spreid de vingers en sluit ze.
4. Tik met de duim elke vingertop aan.
5. Doe elke beweging vijf keer, twee tot drie keer per dag.

De rustspalk komt in deze periode van pas. Zware klussen stelt u uit.

Na een opvlamming: kracht terugwinnen

Is de zwelling gezakt, dan pakt u de krachtoefeningen weer op. Begin op de helft van wat u daarvoor deed. Voer het in twee tot drie weken op naar het oude niveau. Napijn die langer dan een uur aanhoudt, betekent dat de stap te groot was.

Vergoeding en afspraak voor handtherapie bij reuma

De handtherapeut is een fysiotherapeut, dus de behandeling loopt via uw aanvullende verzekering. Van uw eigen risico gaat dan niets af. Uw polis bepaalt op hoeveel behandelingen u recht heeft. Hoe dat zit, staat bij tarieven en vergoeding. Een verwijsbrief hoeft u niet mee te nemen. Plan online uw afspraak bij de handtherapeut.

Uw behandelaar: Victor Haasjes, fysiotherapeut en handtherapeut bij Handtherapie Hilversum. Tekst bijgewerkt oktober 2026.