Duimartrose en artrose in de hand: spalk en oefeningen

Een pot die niet meer open wil, een sleutel die pijn doet bij het omdraaien: zo begint het vaak. Artrose is een aandoening van het gewricht waarbij het kraakbeen dunner en ruwer wordt. Kraakbeen is de gladde laag op de botuiteinden die een gewricht soepel laat bewegen.

In de hand zit artrose vooral op drie plekken: de basis van de duim, de eindgewrichten van de vingers en de middelste vingergewrichten. Het gewricht reageert met stijfheid, pijn bij belasten en soms zwelling. Aan de rand groeit het bot wat aan, waardoor knobbeltjes ontstaan.

Artrose gaat niet weg, maar de klachten wisselen sterk. Veel mensen hebben weken met meer pijn en weken waarin het rustig is. Wat u met uw hand doet en hoe u dat doet, maakt daarin verschil.

Duimbasisartrose komt veel voor, vooral bij vrouwen. Op röntgenfoto’s heeft ongeveer een op de vier vrouwen boven de 55 jaar slijtage aan de duimbasis. Lang niet iedereen heeft daar last van.

Artrose in de vingers

Bij artrose in de vingers zitten de knobbeltjes meestal bij het eindgewricht, vlak onder de nagel. Soms doen ook de middelste gewrichten mee. De vinger kan wat scheef gaan staan en een ring past niet meer.

Werk en hobby als oorzaak

Wie jarenlang veel knijpt, wringt of met kracht pakt, belast de duimbasis zwaar. Denk aan kappers, tuiniers, schoonmakers en mensen die veel handwerken. Ook van nature soepele banden maken het gewricht kwetsbaarder.

Aan deze klachten herkent u artrose in de duim of de vingers:

• Pijn onder aan de duim bij knijpen, draaien of wringen.
• Een gevoelige plek als u op de duimbasis drukt.
• Moeite met potten, flessen, sleutels, knopen en de schaar.
• Stijfheid bij het opstaan die binnen een halfuur wegtrekt.
• De duim kan minder ver van de hand af spreiden.
• Minder kracht in de greep tussen duim en wijsvinger.
• Knobbeltjes of een hoekje aan de duimbasis of de vingergewrichten.

In het begin is de pijn scherp tijdens het gebruik. Later kan hij ook zeuren in rust of in de nacht. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.

Gewrichtsbescherming en hulpmiddelen

Gewrichtsbescherming betekent: hetzelfde doen met minder kracht op het gewricht. Pak dingen met de hele hand in plaats van tussen duim en wijsvinger. Draag een pan met twee handen en schuif zware dingen liever dan dat u ze tilt.

Hulpmiddelen schelen meer dan u denkt. Een potopener, een dikke pen, een sleutelhulp en een elektrische blikopener halen de piekbelasting van de duimbasis. De handtherapeut loopt met u na welke handelingen op uw dag de meeste pijn geven.

Warmte

Warmte maakt een stijve hand soepeler. Een warm handbad of een warmtepakking van tien minuten voor het oefenen of aan het begin van de dag is genoeg. Is het gewricht dik en warm, sla de warmte dan over en geef het rust.

De Nederlandse richtlijn voor duimbasisartrose, opgesteld door handchirurgen en plastisch chirurgen, is duidelijk over de volgorde. Eerst uitleg, een spalk en oefentherapie. Een operatie komt pas in beeld als dat onvoldoende helpt.

Ook de Europese aanbevelingen van reumatologen voor handartrose noemen oefeningen, gewrichtsbescherming en een spalk voor de duimbasis als basis van de behandeling. Die spalk heeft volgens hen vooral zin als u hem langere tijd draagt, minstens drie maanden.

Rotterdams onderzoek volgde een grote groep mensen met duimbasisartrose die een spalk en handtherapie kregen. De pijn nam in de eerste maanden gemiddeld af, en de ruime meerderheid werd in de jaren daarna niet geopereerd. Dat is geen belofte voor uw hand, wel een reden om hier te beginnen.

Blijft de pijn ondanks spalk en oefeningen na ongeveer drie maanden te veel, dan bespreekt u de volgende stap met de arts of handchirurg. Dat kan een injectie in het gewricht zijn. Die dempt de pijn tijdelijk; het kraakbeen verandert er niet door.

Welke operaties zijn er?

De meest uitgevoerde operatie is het verwijderen van het trapezium, het botje waar de duim op rust. Soms gebruikt de chirurg een stukje pees om de duim extra te steunen. Andere mogelijkheden zijn een kunstgewricht of het vastzetten van het gewricht. Welke ingreep past, beslist de handchirurg met u.

Herstel na de operatie

Na de operatie zit de duim eerst enkele weken in gips of een spalk. Daarna maakt de handtherapeut een afneembare spalk en begint u met oefenen: eerst bewegen, dan kracht. Het litteken krijgt aandacht, zodat het soepel blijft. Reken op drie tot zes maanden voordat u de hand weer stevig kunt belasten. Soms duurt het langer.

Uw behandelaar: Victor Haasjes, fysiotherapeut en handtherapeut bij Handtherapie Hilversum. Tekst bijgewerkt oktober 2026.